Od 26 kwietnia 2023 roku polscy pracownicy zyskali nowe uprawnienie w zakresie czasu wolnego – tzw. urlop z powodu siły wyższej. Wprowadzenie tego rozwiązania to efekt implementacji unijnej dyrektywy work-life balance, której celem jest ułatwienie godzenia życia zawodowego z prywatnym. W praktyce oznacza to możliwość wykorzystania 2 dni (lub 16 godzin) dodatkowego, płatnego urlopu w sytuacjach nagłych i nieprzewidzianych.
Na czym polega urlop z powodu siły wyższej?
Urlop z powodu siły wyższej to nowy typ krótkotrwałej nieobecności w pracy, którą pracownik może wykorzystać w sytuacjach losowych, związanych z:
- chorobą – np. nagła hospitalizacja członka rodziny
- wypadkiem – np. kolizja drogowa
- pilną potrzebą opieki – np. zamknięcie przedszkola z dnia na dzień
- nagłym zdarzeniem losowym – np. pożar, zalanie mieszkania
Wszystkie te sytuacje muszą mieć charakter nieprzewidywalny i wymagać natychmiastowego działania ze strony pracownika.
Od kiedy obowiązuje urlop z powodu siły wyższej?
Nowe przepisy weszły w życie 26 kwietnia 2023 roku. Od tego dnia każdy zatrudniony na podstawie umowy o pracę ma prawo skorzystać z 2 dni (lub 16 godzin) urlopu z powodu siły wyższej w danym roku kalendarzowym.
Jakie warunki trzeba spełnić?
Prawo do tego urlopu przysługuje każdemu pracownikowi bez względu na staż pracy, wymiar etatu czy rodzaj umowy o pracę. Warunki są następujące:
- pracownik składa wniosek – może być ustny lub pisemny, najczęściej składany w dniu nieobecności
- podaje przyczynę – musi to być sytuacja siły wyższej, np. choroba dziecka, pożar itp.
- wykorzystuje maksymalnie 2 dni rocznie – lub równoważnie 16 godzin (w przypadku pracy w niepełnym wymiarze godzin proporcjonalnie mniej)
Wynagrodzenie za dni urlopu z powodu siły wyższej
W przeciwieństwie do zwykłego urlopu wypoczynkowego, za czas nieobecności z powodu siły wyższej przysługuje 50% wynagrodzenia, liczonego na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za czas urlopu. Oznacza to, że choć pracownik nie traci całego wynagrodzenia, otrzymuje jedynie połowę standardowej stawki.
Jak zgłosić urlop z powodu siły wyższej?
Pracodawca nie może odmówić udzielenia takiego urlopu, jeśli pracownik prawidłowo go zgłosi. Sposób zgłaszania może zależeć od regulaminu wewnętrznego firmy, ale w praktyce wystarczające jest:
- złożenie wniosku ustnie, mailowo lub telefonicznie
- niezwłoczne powiadomienie – najlepiej w dniu zaistnienia zdarzenia
- uzasadnienie przyczyny – bez potrzeby dołączania dokumentacji, choć pracodawca może poprosić o jej przedstawienie w uzasadnionych przypadkach
Różnice względem urlopu na żądanie
Warto odróżnić urlop z powodu siły wyższej od urlopu na żądanie, ponieważ:
- urlop na żądanie to część urlopu wypoczynkowego (do 4 dni w roku), za który pracownik otrzymuje 100% wynagrodzenia
- urlop z powodu siły wyższej to dodatkowe 2 dni, nie pomniejszające puli urlopu wypoczynkowego, ale płatne 50%
- urlop na żądanie może być zaplanowany np. dzień wcześniej, a siła wyższa musi być nagła i nieprzewidywalna
Czy niewykorzystane dni przechodzą na kolejny rok?
Nie. Urlop z powodu siły wyższej nie przechodzi na kolejny rok kalendarzowy. Oznacza to, że jeśli pracownik nie skorzysta z tych 2 dni (lub 16 godzin) w danym roku, przepadają one z końcem grudnia.
Urlop z powodu siły wyższej to korzystna zmiana dla pracowników, dająca większą elastyczność w sytuacjach nagłych. Choć świadczenie to jest płatne tylko w 50%, stanowi realne wsparcie w trudnych momentach życia rodzinnego lub osobistego. Pracodawcy powinni uwzględnić ten typ nieobecności w swoich wewnętrznych procedurach HR i informować o nim zatrudnionych, by umożliwić skuteczne i zgodne z prawem korzystanie z nowego uprawnienia.
